Alevîliğin Neliği ve Şiîlik (Caferîlik) ile İlişkisinin Çerçevesi

Bu çalışmada, Alevîlik-Şiîlik (Caferîlik) ilişkisinin çerçevesi ele alınmıştır. Alevîlik bir şemsiye kavramdır ve bu şemsiye altında "soy-boy-aşiret" sistemine da-yalı sosyal bir yapı ve bu yapıya uyarlanmış bir tasavvuf anlayışı sürdüren topluluk-lar yer almaktadır. Alevîlikte senkretik bir yapı söz konusudur ve sözlü kültür özellikleri baskın-dır. Günümüzde Alevî kelimesiyle nitelenen gruplar, tarihsel süreçte pek çok tasav-vufî ve mezhebî cereyandan etkilenmiştir. Ancak Alevîlikte dînî hayatla ilgili bütün telakkîler tasavvuf hayatı çerçevesinde şekillenmiştir. İlk dönemden itibaren daha çok Hanefî-Mâturîdî gruplarla aynı coğrafyayı paylaşmaları ve ana damarın Yesevîliğe dayanması neticesinde söz konusu gelene-ğin Alevîlik üzerinde önemli etkileri olmuştur. Gerek itikâd gerekse ibâdetler hak-kında var olan kabul ve uygulamalar bunu açıkça göstermektedir. XVI. yy.dan itiba-ren Anadolu’daki bu gruplar Oniki İmâm Şiîliği’nden etkilenerek bazı unsurları bün-yelerine katmışlardır. Ancak bunlardan bazısı aslî hüviyetinden çıkartılmış, bazısının içi boşaltılmış, bazısı da Alevîlikte hâkim olan tasavvuf anlayışına adapte edilmiştir.

This paper examines the frame of relations between Alewism and Shi'a (Ca‘ferıyya/ Ithnā‘ashariyyah'). Alewism is a higher identity/an umbrella term. This term indicates a social structure based on the "ancestry-clan-tribe" system and the communities who have a Tasavvuf (Islamic mysticism) understanding in harmony with this social structure. Alewism have a syncretic structure and dominant verbal culture. Communi-ties, which are described by Alewism today, have been influenced by Islamic mys-ticism and sect movements throughout the history. But all the perceptions of Alewism about the religious life have been shaped under the influence of Tasavvuf (Islamic mysticism). Since the first period of the Alewism, Yasawiyya and Hanafiyya-Maturidiyya traditions had important impact on it because Alewi communities shared same ge-ographical locations with Hanefi-Maturidi groups and its main stream school based on Yasawiyya. Current opinions and practices related to the faith principles and worship rituals clearly approve that influence. Since XVI cc. Alewi groups in Anato-lia had been influenced by Ithnā‘ashariyyah' Shi'a and they included some elements to their fabric. During this transfer some of these elements had been transformed, some of them had lost their meanings and some of them adapted to the Tasavvuf understanding of Alewism.