Din Eğitimi Bilimi İçin Kavram Öğretiminin Felsefi Kökenleri

Makalede, düşünce ve dilin dayanak noktaları olan kavramlara ilişkin ontolojik tümeller probleminin bilgi kuramsal yapıdaki eğitsel izdüşümüne odaklanılmıştır. Çalışmanın problemi din eğitimi biliminin din eğitimi pratiğine kavram öğretimi süreçlerini kılavuzlayıcı ilkeler sunabilmesi için eğitsel bir temel arayışıdır. Makalede kavram felsefesinin bir görünümü olarak değerlendirilebilecek kavramlaştırma yaklaşımları ile din öğretimi pratiğinin öncelikli alanlarından olan kavram öğretimi arasında ilişkisellik kurarak felsefi bir perspektifle ilkesel ve eğitsel bir temel inşa etmek amaçlanmıştır. Dolayısıyla çalışmada din eğitimi biliminin kavram öğretimine felsefi olarak temellendirilmiş eğitsel ilkeler sunmasının imkânına odaklanılmıştır. Konuya ilişkin literatürde bulunan çalışmalar sınıflandırıldığında; din eğitiminde yer alan dini/ahlaki kavramların analizine odaklanan; spesifik bir kavramın öğretim ortamlarına taşınma sürecini eğitsel açıdan yapılandıran ve örnek ders işleyişleri sunan; kavram öğretimi sürecinin niteliğini çeşitli paydaş görüşlerine göre belirlemeye çalışan; öğretiminin niteliğini arttırmak için kavram öğretimi teknikleri tasarlayan ve kavram öğretimi sürecinde farklı yöntemlerin işlevselliğini tespit etmeyi amaçlayan çalışmaların olduğu görülmektedir. Kavram tahlillerine, kavram öğretimi sürecine ve didaktik olarak kavram öğretimine odaklanan çalışmalarda kavram ve kavramlaştırma yaklaşımlarının din eğitimi ile ilişkiselliğine odaklanılmadığı, kavramlara ilişkin öne sürülen felsefi ve psikolojik argümanların din eğitimi bilimi perspektifinden ele alınmadığı anlaşılmaktadır. Çalışmada din eğitimi biliminin ve din eğitimi faaliyetlerinin kavram yaklaşımları için ihtiyaç olarak görülen felsefi ve eğitsel temel arayışı, kavramlara ilişkin kuramlar ve din eğitimi faaliyetlerinde kavram öğretim ilkeleri arasında kurulan bağlantılar ile desteklenmeye çalışılmıştır. Din eğitimi biliminin din öğretimi pratiğine bilgi üretirken sahip olacağı kavram öğretimi anlayışının ne olabileceği kuramsal açıdan öncelikli ve ilkesel bir sorudur. Bu bağlamda makalede cevap aranan sorular şunlardır: “Düşünce dünyasında kavramlaştırma yaklaşımları ve argümanları nelerdir? Tikel-tümel gerilimlerden rafine edildiğinde eğitsel bağlamda kavramlaştırma işlemi nasıl yapılmaktadır? Din eğitimi faaliyetleri için kavram tartışması ne ifade etmektedir? Kavram yaklaşımlarından kavram öğretimi için hangi eğitsel ilkelere ulaşılabilir? Din eğitimi bilimi din öğretimi faaliyetlerine bilgi üretirken hangi kavram yaklaşımından hareket edebilir? Belirtilen soruların düşünsel düzlemle tartışabilmesi için metodolojik olarak nitel araştırma yöntemlerinden dokümanı anlama ve anlayış oluşturma, sistematik olarak analiz etme ve bilgi üretmek için veriyi yorumlama aşamalarından oluşan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Ulaşılan verilerin analiz sürecinde betimsel analiz yöntemi tercih edilmiş ve kavram yaklaşımları birer tema olarak kabul edilmiştir. İçerik oluştururken örneklem tercihinde kavram tartışmalarının ana akım izleği takip edildiğinden amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme tekniği kullanılmış ve ölçüt olarak seçilen kuramlarda kavram tartışmalarına ilişkin temel kırılmaları temsil edebilme gücü aranmıştır. İçerik, temalar arasında kronolojik ardışıklık ve mantıksal aşamalılığa göre düzenlenerek diyalektik bir salınım içerisinde ele alınmıştır. “Kavram anlayışları nelerdir ve bunların argümanlarına göre kavramlar nasıl öğrenilmektedir?” çekirdek sorularına odaklanılarak yaklaşımların argümanları sıralı bir yapıda ele alınmış ve yaklaşımlar arası karşılaştırmalı bir perspektifle din eğitimi bağlamında tartışılmıştır. Sonuç olarak kavram ontolojilerinin/anlayışlarının kavramlaştırma yaklaşımlarına etki ettiğine; kavramlaştırma yaklaşımlarının kavram öğretimine eğitsel ilkeler sunabileceğine ve din eğitimi biliminin din eğitimi pratiğine kavram öğretimi süreci için eğitim-bilimsel bilgi üretirken indirgemeci ve dikotomik bir kabulden ziyade bütünsel, bağlamsal ve ilkesel bir yaklaşım içerisinde holistik bir kavram öğretimi anlayışına sahip olabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

This article focuses on the educational projection of the ontological universal problems in the epistemological structure of concepts, the mainstays of thought and language. The basic problem of the study is the possibility of an educational basis in order for the science of religious education to present guiding principles to the practice of religious education. Over the article, it is aimed to build a principled and educational basis with a philosophical perspective by establishing a relation between conceptualization approaches, considered as a view of concept philosophy, and concept teaching, which is one of the priority areas of religious teaching practice. Therefore, the study deals with the possibility of religious education science to present educational principles based on concept teaching.The classification of the studies in the literature on the subject is as follows: Studies focusing on the analysis of religious/moral concepts in religious education; studies that educationally structure the process of transferring a specific concept to teaching environments and present exemplary coursework; studies trying to determine the quality of the concept teaching process by taking the opinions of various stakeholders and there are studies that design concept teaching techniques to increase the quality of teaching and aim to determine the functionality of different methods in the concept teaching process. Studies that focus on concept analysis, concept teaching process and didactically on concept teaching do not focus on the relation between concept and conceptualization approaches and religious education. And the philosophical and psychological arguments put forward regarding the concepts have not been discussed from the perspective of the science of religious education. In the study, it was tried to support the search for philosophical and educational foundations with the connections established between the theories related to the concepts and the principles of concept teaching in religious education activities. It is a theoretically primordial question what the understanding of concept teaching that the science of religious education will have while producing knowledge for the practice of religious education.In this context, the questions sought to be answered in the article are: “What are the conceptualization approaches and arguments in the world of thought? How is conceptualization done in an educational context? What does the concept discussion mean for religious education activities? Which educational principles can be reached for concept teaching from concept approaches? Which concept approach can the science of religious education use while producing information for religious education activities? In the study, the document analysis method, which consists of the stages of understanding the document and creating an understanding, systematically analyzing and interpreting the data to produce information, was used from the qualitative research methods. Descriptive analysis approach was preferred in the analysis process of the obtained data. While creating content, criterion sampling technique, one of the purposeful sampling methods, was used in sampling preference. In the theories adopted as criteria, the power to represent the fundamental breaks related to the concept discussions was sought. The results are: Conceptual understandings affect conceptualization approaches. Conceptualization approaches, educational principles can be presented to concept teaching. It has been concluded that the science of religious education can have a holistic concept philosophy within a holistic approach while generating knowledge on the practice of religious education.