Mu’tezile Ekolünün İhbât ve Tekfîr Görüşlerine Eleştirel Bir Yaklaşım
Öz
Mu’tezile ekolü, kelamî problemlerin sistematik bir yöntemle tasnif edilmesinde ve inanç esaslarının mantık zemininde tutarlı bir üslupla savunulmasında lokomotif görevi görmüştür. Mu’tezile ekolünün sevâp-cezâ konusundaki inançlarına göre, kişi âhirette ya cezâ görecek ya da mükâfat görecektir. Her iki durumun bir kişide birleşmesini imkânsız görmeleri sebebiyle, ihbât ve tekfîr olarak isimlendirdikleri teoriye sığınarak konuyu savunma yoluna gitmişlerdir. Buradaki anlamıyla ihbât, günâhların fazlalığı sebebiyle sevâpların boşa gitmesi, tekfîr ise, sevâpların fazlalığı sebebiyle, sevâpların günâhlara keffâret olmasıdır. Şâyet Mu’tezile ekolü, bu nazariyeyi savunmamış olsaydı, mükâfatı verilmeyen sevâplar ve cezâsı verilmeyen günâhlar problemiyle karşı karşıya kalacaktı. Allah’ın va’dinin kesin olarak gerçekleşeceğini iddia eden Mu’tezilî bilginlerin bu durumu kabul etmeleri, savundukları nazariye açısından çelişkili bir durum oluşturacaktır. Bu çalışmada, Mu’tezile ekolünün, kelâmî anlayışlarına göre tarif ettikleri “ihbât ve tekfîr” görüşleri, bu fikre sahip olmalarının gerekçeleri ve görüşlerini savunurken dayandıkları deliller değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
References
- Alevî, Yahyâ b. Hamza, Kit’abü’t-Temhid fî Şerh-i Meâlimi’l-Adli ve’t-Tevhîd, thk.Hişâm Hanefî Seyyit, Mektebetü’s-Segâfeti’d-Dîniyye, Kâhire 2008.
- Bakıllânî, Kâdî Ebû Bekir, Temhîdu’l-Evâili fî Telhîsu’d-Delâil (İmâdüddîn Ahmed Haydar), Müessesetü’l-Kütübü’s-Sekâfiyye, Beyrut, 1407/1987.
- Buhârî, Muhammed b. İsmail, el-Camiu’l-Müsnedi’s-Sahihi’l-Muhtasaru min Umuri Rasulillahi (s. a.v.) ve Sunenihî ve Eyyâmihî (Sahihu Buhari), thk. Muhammed Zuheyr b. Nasir, Daru Tûgu’n-Necat, Riyad 1422h. I-IX.
- Cüveynî, İmâmu’l-Haremeyn, Kitâbu’l-İrşâd ilâ Kavâtii’l-Edilleti fî Usûli’l-İ’tikad, thk. Muhammed Y. Musa, Ali Abdulmunîm, Mektebetü Hancî, Mısır 1369/1950.
- Eş’arî, Eş’arî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail, Makâlâtu’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn, I-II, thk.Muhammed Muhyiddin Abdülhamid, Mektebet'ü Nehdati'l-Mısrıyye, Kahire 1950.
- Işık, Kemâl, Mu’tezile’nin Doğuşu ve Kelâmî Görüşleri, A.Ü. Basımevi, Ankara 1967.
- İbn Hazm, Ali b. Ahmed, el-Faslu fi’l-Milel ve’l-Ahvâi ve’n-Nihal, thk. Muhammed İ. Nasr, Abdurrahman Umeyre, I-V, Dâru’l-Cîl, Beyrut ty.
- İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem, Lisânu’l-Arab, I-VI, thk. Abdullah Ali el-Kebir, Muhammed Ahmed Hasebullah, Haşim Muhammed eş-Şazeli, Dâru’l-Maarif, Kahire ty. Îcî, Adudiddin Abdurrahman b. Ahmed, el-Mevâkıf fi İlmi’l-Kelâm, Alemü’l-Kütüb, Beyrut ty.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Religious Studies
Journal Section
Research Article
Authors
Mehmet Emin Günel
Türkiye
Publication Date
December 31, 2017
Submission Date
September 7, 2017
Acceptance Date
November 16, 2017
Published in Issue
Year 2017 Volume: 17 Number: 2