Sâmiha Ayverdi Romanlarının Değer Eğitimi Açısından İncelenmesi

Values are the standards that are internalized by an individual as a result of his interaction with his environment and which direct his behaviors. Education, as a factor contributing to the acquisition of such definitive standards for human life, also contributes to the individual’s growth of personality and helps him realize his responsibilities towards the society. It does this by transmitting the cultural heritage to the future generations with the aim of contributing to the continuation of society, as well as by awakening and developing his capabilities, and his earning the necessary knowledge and skills. Such literary works as inspired by the cultural codes of a given society such as stories, novels, memoirs, etc. play an important role in learning and teaching values. This article is a case study intended to examine the following novels by Sâmiha Ayverdi, who has produced valuable works in Turkish literature since 1938, by analyzing their contents from the viewpoint of their contribution to the education of values: Batmayan Gün (A Day Without Sunset), Ateş Ağacı (Tree of the Fire), Yaşayan Ölü (The Living Dead), İnsan ve Şeytan (Man and Satan), Son Menzil (The Last Sojourn) and Mesihpaşa İmamı (The Imam of Mesihpaşa).

Değerler, bireyin çevresiyle etkileşimi sonucunda içselleştirdiği ve davranışlarını yönlendiren standartlardır. İnsan hayatında belirleyici olan bu standartların kazanılmasına katkı sağlayan eğitim, toplumun kalıcılığını sağlamak için kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması, bireyin kabiliyetlerinin uyandırılması, geliştirilmesi ve ona bilgi ve becerilerin kazandırılması suretiyle bireyin kişilik gelişimine ve topluma karşı sorumluluklarının farkına varmasına yardımcı olur. Bu bağlamda aile, okul, sosyal çevre ve okunan edebi eserlerin değerlerin eğitim sürecine katkısından söz edilebilir. Toplumun kültürel kodlarından mülhem yazılmış hikâye, roman, hatırat vb. gibi eserler, değerlerin öğrenilmesi ve öğretilmesinde önemli bir role sahiptir. Bu makale, 1938 yılından itibaren Türk edebiyatında değerli eserler kaleme alan Sâmiha Ayverdi’nin Batmayan Gün, Ateş Ağacı, Yaşayan Ölü, İnsan ve Şeytan, Son Menzil ve Mesih Paşa İmamı adlı romanlarını değer eğitimine katkısı bağlamında içerik analizine tabi tutarak araştıran bir durum çalışmasıdır. Yapılan değerlendirmelerde değer eğitiminde edebiyatın önemli bir yere sahip olduğu görülmüş, verilmek istenen mesajların, romanlardaki iyi rolü üstlenen kahramanların dilinden akıcı ve etkileyici bir şekilde okuyucuya iletildiği kanaatine varılmıştır. İncelenen romanlarda sevgi, saygı, sadakat, sorumluluk gibi değerlerin ön plana çıkarıldığı, şöhret, gösteriş, şehvet gibi durumların da yerilerek uzak durulması gerektiğine işaret edildiği tespit edilmiştir.