Research Article

Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği

Volume: 20 Number: 2 December 30, 2020
EN TR

Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği

Öz

Medreseler, tarihi seyir içerisinde eğitim ve öğretim faaliyetlerinin yüksek seviyede yürütüldüğü önemli kurumlar olmuştur. 3 Mart 1924 tarihinde Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunun kabul edilmesiyle birlikte medreseler, kapatılmalarına rağmen özellikle Güneydoğu Anadolu’da geleneksel medrese sistemi gayr-ı resmî bir şekilde varlığını devam ettirmiş; 07/04/2012 tarihli ve 28257 sayılı resmî gazetede yayımlanan Kur’an Eğitim ve Öğretimine Yönelik Kurslar Yönetmeliği ile Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlanarak “Kur’an kursu” adı altında tedris faaliyetlerini sürdürmüştür. Türkiye’nin diğer coğrafyalarında olduğu gibi Güneydoğu Anadolu’nun hemen hemen her vilayetinde medreselere rastlamak mümkündür. Ancak medrese eğitiminin sistematik bir şekilde yürütüldüğü yer denince Siirt’in Tillo ilçesindeki medreseler akla gelmektedir. Tillo, bünyesinde barındırdığı medreseleriyle İslâmî değerlerin ön planda olduğu Siirt’in önemli ilçelerinden birisidir. Tillo’da bu manada faaliyet gösteren üç medrese mevcuttur. Bunlar; Memdûhiyye, Mücâhidiyye ve İsmail Fakirullah medreseleridir. İlçede varlığını idame ettiren bu medreselerin, eğitim ve öğretim sahasında son derece önemli bir boşluğu doldurdukları inkâr edilemez. Özellikle Arapça dil bilimlerinin tedrisindeki başarıları sayesinde son derece takdiri hak eden Tillo medreseleri, sadece Arap gramerine ilişkin eğitim-öğretim faaliyetinde bulunmamış bununla birlikte tefsir, hadis, fıkıh ve akâid gibi dînî ilimlerin canlı kalmasına vesile olarak İslâm ilim kültür mirasına katkıda bulunmuştur. Ebû Hanîfe (ö. 150/767) tarafından kişinin leh ve aleyhine olan sorumlulukları bilmesi olarak tanımlanan fıkıh, İslâm’ın inanç ve ahlak boyutunu da dikkate alarak ibadet ve hukuk düzleminde dinî pratiklerle ilgili şer’î ahkâmı içermesi nedeniyle medeniyetimizin merkezinde yer almıştır. Geleneğimizdeki tesiri nedeniyle bu ilim dalı, söz konusu eğitim ve öğretim müesseselerinde önemli bir yeri haizdir. Bu makalede Tillo’da yer alan Memdûhiyye Medresesinin -her ne kadar kanunnâmelerle yürütülen birer Nizamiye veya Sahn-ı Semân Medreseleri gibi güçlü bir sistematiğe sahip olmasa da- kısa tarihçesi, kurumsal ve fiziki yapısı, gündelik programı, eğitim-öğretimde izlediği müfredat yanında özellikle eğitim-öğretim müfredatındaki fıkıh derslerinin yeri incelenmiştir. Araştırmamız Tillo’da halen tedris faaliyeti yürüten Memdûhiyye Medresesi ile sınırlı tutulmuştur. Söz konusu medresenin fıkıh programıyla ilgili olarak müderrisleriyle mülakatlar gerçekleştirilmiş olup burada okutulan fıkıh kitapları içerik ve muhteva bakımından tanıtılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Supporting Institution

Çukurova Üniversitesi BAP

Project Number

ID: 128-İF2012YL2

References

  1. Altaş Nurullah- Yürük Tuğrul. “Dârü’l-Hilâfeti’l-Âliyye Medreseleri ve Günümüz İlahiyat Fakültelerinin Program ve Amaçları Açısından Karşılaştırılması (Yüksek Din Öğretiminin Bir Asrında Değişenler Değiştirilmeyenler)”. Türkiye’de İlahiyat Fakültelerinin Konumu ve Dini Bilginin Niteliği. Ankara: 2016. ss. 1-19.
  2. Aslan, Mehmet Selim. İslâm Aile Hukuku. 2. Baskı. Bursa: Emin Yayınları, 2017.
  3. Aybakan, Bilal. “Bağdat Nizâmiye Medresesi’nin İlk Müderrisi Ebû İshak eş-Şîrâzî (476/1083)”. İslam Medeniyetinde Bağdat (Medînetü’s-Selâm) Uluslararası Sempozyum. II, İstanbul: 2011.
  4. Bâcûrî, İbrahim b. Muhammed. Hâşiye ‘alâ şerhi İbn Kâsım el-Ğazzî. İstanbul: Dâru’l-Edâ, ts.
  5. Baktır, Mustafa. “Suffe”. Türkiye Diyanet İslam Ansiklopedisi. 37/469-470. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  6. Çavuşoğlu, Ali Hakan. “Şirbînî, Hatîb”. Türkiye Diyanet İslam Ansiklopedisi. 39/189-191. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  7. Çelik, İmran. “Geleneği Olan Medreseler ve Tarihi Kökenleri (Tillo ve Nurşin Örnekleri)”. Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Sempozyumu. Muş, 5-7 Ekim 2012.
  8. Gökmen, Aysun. Eğitim ve Bilim Tarihinde Nizamiye Medreselerinin Yeri ve Önemi. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Antalya: 2018.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Religious Studies

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 30, 2020

Submission Date

October 12, 2020

Acceptance Date

December 8, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 20 Number: 2

APA
Sizgen, İ., & Aslan, N. (2020). Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 20(2), 569-592. https://doi.org/10.33420/marife.809253
AMA
1.Sizgen İ, Aslan N. Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği. Marife. 2020;20(2):569-592. doi:10.33420/marife.809253
Chicago
Sizgen, İbrahim, and Nasi Aslan. 2020. “Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20 (2): 569-92. https://doi.org/10.33420/marife.809253.
EndNote
Sizgen İ, Aslan N (December 1, 2020) Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20 2 569–592.
IEEE
[1]İ. Sizgen and N. Aslan, “Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği”, Marife, vol. 20, no. 2, pp. 569–592, Dec. 2020, doi: 10.33420/marife.809253.
ISNAD
Sizgen, İbrahim - Aslan, Nasi. “Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 20/2 (December 1, 2020): 569-592. https://doi.org/10.33420/marife.809253.
JAMA
1.Sizgen İ, Aslan N. Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği. Marife. 2020;20:569–592.
MLA
Sizgen, İbrahim, and Nasi Aslan. “Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, vol. 20, no. 2, Dec. 2020, pp. 569-92, doi:10.33420/marife.809253.
Vancouver
1.İbrahim Sizgen, Nasi Aslan. Tillo Medreselerinde Fıkıh Eğitimi-Memdûhiyye Medresesi Örneği. Marife. 2020 Dec. 1;20(2):569-92. doi:10.33420/marife.809253

Cited By