Garîbu’l-Hadîs İlmi Bağlamında Ebû Ali El-Kâlî’nin El-Bâri’ Adlı Eserinin Değerlendirilmesi

The fact that the language of the two sources of Islam (Quran and hadith) is Arabic has attracted the attention of linguisty. Some linguistic scholars have made studies on morphology, syntax and rhetoric and others have received works describing unknown words/garîb in the hadiths. Garîb al-Hadith is a subdiscipline of the hadith which deals the meanings of the words conveyed in narrations. In the early periods, this subject was expressed in dictionaries and some sources of hadith but later self-contained studies related to the meaning of the words in the hadiths started to reveal. One of these works is the work of al-Bari’ of Abu Ali al-Kâlî, who was born in Malazgirt in 288/901 and died in 356/967. This work is basically a dictionary work that explains the meanings of the unknomn words in the Arabic language. However, there are many hadiths at a considerable level in the work. The methodology of the paper will be as follows: Firstly, the information about history of Garîb al-Hadith and al-Kâli’s life was given after that some hadiths were determined and studied in his work al-Bâri’. Secondly, the sufficiency of the work was discussed in terms of Garîb al-Hadith.

İslam’ın temel kaynakları olan Kur’an ve hadisin Arapça olması, dilbilimi ile ilgilenen alimlerin dikkatini çekmiştir. Bazı alimler sarf, nahiv ve belagat ile ilgili çalışmalar yapmışlar bazıları da hadislerde geçen garîb kelimeleri açıklayan eserler kaleme almışlardır. Garîbu’l-Hadis, rivayetlerde aktarılan ve anlamı kapalı olan kelimelerin manalarıyla ilgilenen hadis ilminin bir alt disiplinidir. İlk dönemlerde Garîbu’l-Hadîs konusu lügatlerde ve bazı hadis kitaplarında ele alınmış daha sonraları sadece hadislerde geçen kelimelerin anlamlarını inceleyen müstakil çalışmalar vücûda gelmiştir. Bu çalışmalardan biri, 288/901 yılında Malazgirt’te doğan ve 356/967 yılında vefat eden Ebû Alî el-Kâlî’nin el-Bârî’ adlı eseridir. Bu eser, temelde Arap dilindeki müşkil kelimelerin anlamlarını açıklayan bir sözlük çalışmasıdır. Ancak eserde hatırı sayılır düzeyde hadis de yer almıştır. Çalışmada ilk olarak Garîbu’l-Hadîs ilminin tarihçesi ele alınıp Kâlî’nin hayatı hakkında bilgi verilecek daha sonra el-Bâri’ adlı eserinde geçen bazı hadisler tespit edilip söz konusu eserin Garîbu’l-Hadîs ilmi çerçevesinde değerlendirilmesinin mümkün olup olmadığı tartışılacaktır.