Hukûkî Dinamizm ve İçtihattaİsabet Tartışmaları

Law is one of the most societal institutions that regulates and deeply affects social life. It takes into account the social changes and shapes and manages these changes according to its main criteria and values. Its power of transformation mostly depends on its dy- namic structure and methodological profundity. One of the main methodological re- sources providing constant dynamism to Islamic Law is the “Discussions of Error and Right in Ijtihad”. These discussions have caused scholars to adopt two different opinions as musawwibah and mukhattiah in usul al fıqh and try to prove their point of views with logical and historically transferred information. The proponents of musawwibah main- tain that there is no true decision or judgment which was determined by God before the ijtihads of Mujtahids and therefore every mujtahid can reach to the true ijtihad. On the other hand, supporters of mukhattia acknowledge that there is a true judgment which was made by God. In this case only one mujtahid can make the right ijtihad and others ineluctable err. In this article, we have evaluated the opinions of these two groups from the perspective of juristic dynamism

Hukuk, sosyal hayatı düzenleyen en önemli sosyal kurumlardan birisidir. O, toplumsal hayattaki değişiklikleri dikkate alır ve onları kendi değerleri doğrultusunda şekillendirir ve yönlendirir. Bu yöndeki başarısı, büyük oranda, dinamik yapısına ve bunu gerçekleştirecek metodolojik zenginliğe sahip olmasına bağlıdır. İslam hukuku da bu özellikleri taşımaktadır. Ona bu dinamizmi sağlayan metodolojik dayanakların en önemlilerinden birisi kuşkusuz “içtihatta isabet ve hata” tartışmaları ve bunun sonucunda oluşan zengin mirastır. Fıkıh usulünde bu başlık altında yapılan tartışmalarda usûl alimlerinin “musavvibe” ve “muhattıe” olmak üzere iki görüşü benimsedikleri ve bu görüşlerini akli ve nakli delillerle ispata çalıştıkları görülmektedir. Musavvibe taraftarları, “Allah katında içtihat öncesinde belirlenmiş bir doğrunun/hükmün bulunmadığını” ve dolayısıyla “her müçtehidin içtihadında isabet edeceğini” savunurken; muhattıe ise “Allah katında önceden belirlenmiş bir hükmün var olduğunu” ve bu sebeple “müçtehitlerden sadece birisinin içtihadının bu hükme isabet edeceğini, diğerlerinin içtihatlarında yanılacaklarını” kabul etmektedir. Bu çalışmada her iki gurubun görüşleri hukukî dinamizm açısından değerlendirilmektedir