Kur’ân’ın Anlaşılırlığı Bağlamında İslâm Geleneğinde Dil Olgusu ve "Beyân" Kavramı

Nejdet Gürkan

doi:10.5281/zenodo.3344168

TR EN

Kur’ân’ın Anlaşılırlığı Bağlamında İslâm Geleneğinde Dil Olgusu ve "Beyân" Kavramı

Öz

Bu makalede; genel hatlarıyla İslâm geleneğinde dil anlayışı ve Kur’ân’da beyân kavramı tartışılmıştır. Bu bağlamda, ilk olarak, dillerin kaynağı ve Arapça’nın kutsallığı meselesi yanında Kur’ân’ın Arapça vurgusu ele alınmıştır. Daha sonra, beyân kavramının sözlük ve ıstılahî kullanım alanı, Kur’ân’daki kullanım tarzları ve Kur’ân’ın edebî çerçevesi içindeki konumu incelenmiştir. Kısaca, Arapça Kur’ân metni, muhatabın anlamına ulaşmasını sağlamak amacıyla mübîn bir dil yapısıyla tanzim edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdullah Draz, Kur’ân’a Giriş, (çev. Salih Akdemir), Ankara 2000.
Âişe Abdurrahman, el-İ’câzu’l-Kur’ânî li’l-Kur’ân ve Mesâlu İbni’l-Ezrak, Kahire ts. Dâru’l-meârif.
Aksan, Doğan, Her Yönüyle Dil Ana Çizgileryle Dilbilim, Ankara 2000.
el-Âmidî, Ali b. Muhammed, el-İhkâm fî usuli’l-ahkâm, I-II, Beyrut 1402.
Ammâr Sâsî, el-İ’câzu’l-beyânî fi’l-Kur’âni’l-Kerîm, Ürdün 2007.
Askerî, Ebu Hilâl, el-Furûku’l-luğaviyye, (Tahkik: Muhammed İbrahim Selim), Kahire ts. (Dâru’l-ilm ve’s-sekâfe).
Bâkillânî, Ebu Bekr, İ’câzu’l-Kur’ân, Mısır 1978, I-II, (es-Suyutî, Celaluddin, el-İtkân fî ulumi’l-Kur’ân, Mısır 1978 içinde).
Beyhakî, Ahmed b. el-Hüseyn, Şuabu’l-iman, I-IX, Beyrut 1990.

Boynukalın, Ertuğrul, “Tavru mefhûmi’l-beyân ınde’l-usûliyyîn mine’l-İmâm eş-Şâfiî ilâ evâili’l-karni’l-hâmisi’l-hicrî”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 34 (2008/1), s. 203-236.
Buharî, İsmail b. Muhammed, Sahihu’l-Buhârî, I-IV (I-VIII), İstanbul 1979.
Câbirî, Muhammed Âbid, Arap İslam Aklının Oluşumu, (Çev.: İbrahim Akbaba), İstanbul 2000.
Câhız, Ebu Osman b. Amr, el-Beyân ve’t-tebyîn, (Tahkik: Abdusselam Harun), I-IV, Mektebetu’l-Hancî, Mısır, ts.
Cevherî, İsmail b. Hammad, es-Sıhâh: Tac’ul-luğa ve sıhahu’l-arabiyye, I-VI, Beyrut 1990.
Çetin, Abdurrahman, Kur’ân-ı Kerîm’in İndirildiği Yedi Harf ve Kıratlar, İstanbul 2005.
Dumlu, Ömer-Elmalı, Hüseyin, Âyet Âyet Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı, İzmir 2003.
Ebû Hayyân, Muhammed b. Yusuf, el-Bahru’l-muhît, I-X, Beyrut 1992.
Eugene, A. Nıda, Dilbilim üzerine Tartışmalar, (Çev.: Özcan Başkan), İstanbul 2003.
Firuzâbâdî, Mecduddin, Besâir zevi’t-temyîz fî letâifi’l-kitâbi’l-azîz, I-VI, Beyrut ts.
Gazzalî, Ebû Hâmid, el-Munhul fî ta’likâti’l-usûl, www. al-mostafa.com. s. 62 (http://al-mostafa.info/data/arabic/depot/gap.php?file=000291-www.al-mostafa.com.pdf).
Gazzalî, Ebû Hâmid, el-Mustesfâ fî ilmi’l-usûl, (Tahkik: Muhammed Abdusselam), Beyrut 1413.
Gezgin, Ali Galip, “Kur’ân’ın Metinsel Niteliği”, Dinî Araştırmalar, Ocak-Nisan 2007, Cilt: 9, sayı: 27.
Gordon, W. Hewes, Dilin Doğuşuna İlişkin Kuramlar, (Çev.: H. Boynukara-B.C. Tanrıtanır), Van 1993, s. 62-70.
Hafâcî, Abdullah b. Muhammed, Sırru’l-fesâha, Kahire 1994.
Hâkim en-Neysaburî, el-Mustedrek ale’s-sahîhayn, (Tahkik: Mustafa Abdulkâdir),I-IV, Beyrut 1990.
Hasen Abbas, el-Belaga fünûnuhâ ve efnânuha, Amman 2007.
Hatipoğlu, M. Said, “Hilafetin Kureyşliliği”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C.XXIII, Ankara 1978.
İbn Cinnî, Ebu’l-Feth Osman, el-Hasâis, (Tahkik: Muhammed Ali en-Neccâr), Beyrut 2006.
İbn Dureyd, Muhammed b. el-Hasen, Cemheretu’l-luğa, I-III, Beyrut 1987.
İbn Fâris, Ebu’l-Huseyn Ahmed, es-Sâhibî fî fıkhi’l-lugati’l-arabiyye ve mesâilihâ ve suneni’l-Arab fî kelâmihâ, (Tahkik: Omer Faruk et-Tabbâ), Beyrut 1993.
İbn Fâris, Ebu’l-Huseyn, Mucemu mekâyisi’l-luğa, I-VI, Beyrut ts.
İbn Ferhun, Ebu’l-Vefâ, Tabsıratu’l-hukkâm fî usuli’l-akziye ve menâhici’l-ahkâm, Kahire 1301.
İbn Hazm, Ebû Muhammed b. Ali, el-İhkâm fî usuli’l-ahkâm, Kahire 1404.
İbn Kayyım el-Cevziyye, Ebu Abdillah Şemsuddin, et-Turuku’l-hukmiyye fî’s-siyaseti’ş-şeriyye, Kahire 1317.
İbn Kayyım el-Cevziyye, Ebu Abdillah Şemsuddin, İ’lâmu’l-muvakkiîn, (Tahkik: Muhyiddin Abdulhamid), I-IV, Beyrut 1977.
İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail, Tefsiru İbn Kesîr, I-IV, Kahire 1988.
İbn Manzur, Cemaluddin, Lisanu’l-Arab, I-VI, Kahire ts.
İbn Reşîk, Ebû Ali el-Hesen, el-Umde fî mehâsini’ş-şi’r ve âdâbihi, I-II, Dımaşk 1994.
İbn Sîde, Ali b. İsmail, el-Muhassas, I-V( I-XVII), Beyrut ts.
İbn Tabataba el-Alevî, et-Tırazu’l-mutedammin li esrâri’l-belâğa ve ulûmi hakâiki’l-i’câz, Mısır 1332.
İbrahim Ahmed, Abdulfettah, el-Kâmusu’l-kavîm li’l-Kur’âni’l-Kerîm, I-II, Mısır 1983.
İzutsu, Toshihiko, Kur’ân’da Allâh ve İnsan, çev. : Süleyman Ateş, İstanbul ts. (Yeni Ufuklar Neşriyat).
Kastalânî, Ahmed b. Muhammed, el-Mevâhibu’l-ledunniyye bi’l-minahi’l-muhammediyye, (Tahkik: Ahmed eş-Şâmî), I-IV, Beyrut 1991.
Kur’ân-ı Kerîm Açıklamalı Meâli, (Hazrlayanlar: Hayrettin Karaman ve diğerleri), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 2004.
Kurtubî, Muhammed b. Ahmed, el-Câmi li ahkâmi’l-Kur’ân, Daru’l-fikr, Beyrut 1998.
Küçükkalay, Hüseyin, Kur’ân Dili Arapça, Konya 1969.
Maturidî, Ebu Mansur Muhammed, Tevilâtu’l-Kur’ân, (Tahkik: Hatice Boynukalın), I-, Mizan Yayınevi, İstanbul 2008, 2009.
Mennâ el-Kattân, Nüzulu’l-Kur’ân alâ seb’ati ehruf, Kahire 1991.
Mevdudî, Tefhîmu’l-Kur’ân Meâli, (Çev.: Durmuş Bulgur), Konya 2003.
Muhammed Esed, Kur’ân Mesajı Meâl-Tefsir, İstanbul 2002.
Muhammed Hamidullah, Azîz Kur’ân, (Çeviri ve Açıklama: Abdulaziz Hatip-Mahmut Kanık), İstanbul 2000.
Müneccid, et-Terâduf fi’l-Kur’âni’l-Kerîm beyne’n-nazariyyeti ve’t-tatbîk, Beyrut 1997.
Müslim, Ebu’l-Hüseyn, Sahihu Müslim bi Şerhi’n-Nebevî, I-VI, Dâru’r-Reyyân, Kahire, ts.
Nasr Hâmid Ebû Zeyd, İlahi Hitabın Tabiatı (Metin Anlayışımız ve Kur’ân İlimleri Üzerine), (Çev. : Mehmet Emin Maşalı), Ankara 2001.
Nesefî, Abdullah b. Ahmed, Tefsîru’n-nesefî, I-IV, Beyrut ts.
Öztürk, Mustafa, “Kur’ân’da Yabancı Kelime Bulunup Bulunmadığı Tartışması ve eş-Şâfiî’nin Doğmatik Dil (Arapça) Tanımlaması Üzerine”, Sünnî Paradigmanın Oluşumunda eş-Şâfiî’nin Rolü, (Hazırlayan M. Hayri Kırbaşaoğlu), Kitabiyat, Ankara 2000.
Ragıb el-İsfehânî, el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân, Dâru’l-marife, Beyrut ts.
Râzî, et-Tefsîru’l-kebîr (Mefâtihu’l-ğayb), I-XXXII, Beyrut 1990.
Râzî, Fahruddin, el-Mahsûl fî ilmi usuli’l-fıkh, (Tahkik: Taha el-Alvânî), I-VI, Beyrut 1997.
Semin el-Halebî, ed-Durru’l-masûn fî ulûmi’l-kitâbi’l-Meknûn, (Tahkik: Ahmed el-Harrât), XI, Dımaşk 1987.
Semin el-Halebî, Umdetu’l-huffâz fî tefsirî eşrefi’l-elfâz, (Tahkik: Muhammed Basil), Beyrut 1996.
Seyyid eş-Şerîf el-Cürcânî, Haşiye ale’l-Keşşâf, (ez-Zemahşerî, Muhammed b. Ömer, el-Keşşâf an hakâiki gavâmizi’t-tenzîl ve uyuni’l-ekâvil fî vucuhi’t-tevîl, I-IV, Beyrut 1977, içinde).
Suyutî, Celaluddin, el-Câmiu’s-sağîr, I-II, Mısır, ts.
Suyutî, Celaluddin, el-İtkân fî ulûmi’l-Kur’ân, Lübnan 1996.
Suyutî, Celaluddin, el-Muzhir fî ulumi’l-luğa ve envâiha, Dâru İhyâi’l-kutubi’l-arabiyye, I-II, tarih ve yer yok.
Şâfiî, Muhammed b. İdris, er-Risale, (Tahkik: Ahmed Şakir), Mısır 1940.
Taberî, Muhammed b. Cerîr, Câmiu’l-beyân an tevili âyi’l-Kur’ân, I-XXX, Mısır 1952.
Tâhâ Huseyn, Min Hadîsi’ş-şi’r ve’n-nesr, Mısır 1936.
Tarablusî, Ebu’l-Hasen, Muînu’l-hukkâm, Mısır, 1310.
Tehânevî, Muhammed Ali, Keşşâfi ıstılahâti’l-fünûn, Beyrut 1998, 211.
Tirmizî, Muhammed b. İsa, Sünen, I-V, Kahire 1937.
Umberto Eco, Avrupa Kültüründe Kusursuz Dil Anlayışı, (Çev.: Kemal Atakay), İstanbul 2004.
Yavuz, A. Fikri, Kur’ân-ı Kerîm ve İzahlı Meâli Âlisi, İstanbul ts. 8. Baskı.
Zehebî, Muhammed b. Ahmed, Mîzânu’l-i’tidal fî nakdi’r-ricâl, (Tahkik: Ali Muhammed el-Becâvî), Dâru’l-Fikr, y. y., ts.
Zemahşerî, Mahmud b. Ömer, Esâsu’l-belâga, Beyrut 1965.
Zemahşerî, Mahmud b. Ömer, el-Keşşâf an hakâiki gavâmizi’t-tenzîl ve uyuni’l-ekâvil fî vucuhi’t-tevîl, I-IV, Beyrut 1977.
Zerkeşî, el-Burhan fî ulûmi’l-Kur’ân, (Tahkik: Muhammed Ebu’l-Fadl), I-IV, Dâru’l-marife, Beyrut ts.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nejdet Gürkan
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2010

Gönderilme Tarihi

4 Haziran 2010

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 10 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.5281/zenodo.3344168

IZ

https://izlik.org/JA96LJ73SY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

ISNAD

Gürkan, Nejdet. “Kur’ân’ın Anlaşılırlığı Bağlamında İslâm Geleneğinde Dil Olgusu ve ‘Beyân’ Kavramı”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 10/2 (01 Eylül 2010): 67-96. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344168.

Kur’ân’ın Anlaşılırlığı Bağlamında İslâm Geleneğinde Dil Olgusu ve "Beyân" Kavramı

Kur’ân’ın Anlaşılırlığı Bağlamında İslâm Geleneğinde Dil Olgusu ve "Beyân" Kavramı

Öz

Anahtar Kelimeler

Language Fact and Concept of "Beyân" in Muslim Tradition Within the Context of Understanding of the Qur’an

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster