Research Article
BibTex RIS Cite

İsmail Hakkı Bursevî’nin Muhammediye Şerhi Ferahu’r-Rûh’ta Bazı İnanışlar

Year 2023, Volume: 23 Issue: 2, 349 - 376, 30.12.2023
https://doi.org/10.33420/marife.1348985

Abstract

Klasik Türk edebiyatında 15. yüzyılın ilk yarısında dinî-tasavvufî eserler arasında hacmiyle ve zengin muhtevasıyla dikkat çeken Yazıcıoğlu Mehmed’in Muhammediye’sinin önemli bir yeri vardır. 1449’da yazılan eser zaman içerisinde çok okunan ve rağbet gören bir başucu kitabı hâline gelmiştir. Ancak gerek dili gerekse sahip olduğu ince manalar, anlaşılmasında güçlükler hissedilmesine sebep olmuştur. Bu güçlükler neticesinde eserin kolay anlaşılması için nazire ve şerh türünde bazı eserler yazılmıştır. Muhammediye’ye yazılan şerhlerden biri de İsmail Hakkı Bursevî’nin 1695 yılında yazımını tamamladığı Ferahu’r-Rûh adlı eseridir. Bu eser hacimli oluşuyla, muhtevasının genişliğiyle ve Türkçe bir esere yazılmış olması dolayısıyla şerh türündeki eserlerin geneli arasında öne çıkmıştır. Ayrıca müellifinin çok yönlülüğü, dinî ilimlerdeki yetkinliği ve çok sayıda eser kaleme almış üretken bir kimliğe sahip oluşu gibi hususlar da eseri değerli kılmaktadır. Bursevî, Muhammediye’yi şerh ederken sahip olduğu geniş bilgi birikimi sayesinde dil, edebiyat, tarih, coğrafya, din ve özellikle de tasavvuf gibi pek çok farklı alana dair zengin bir içerik ortaya koymuştur. Ele aldığı kelime, kavram, hadise, gelenek, inanış vb. hakkında açıklamalar sunarken titiz hareket etmiş; çeşitli kaynaklardan aktarmalarla, tasavvufi izahlarla ve bazen de kendi görüş ve düşüncelerini katarak anlatımını zenginleştirmiştir. Hatta değindiği pek çok konuya dair öğretici maksatla ve sade bir dille manzumeler söyleyerek tabir yerinde ise şairliğini konuşturmuş ve eserine farklı bir çeşni katmıştır. Ferahu’r-Rûh’un bu geniş muhtevası içerisinde dil ve edebiyat malzemesi olarak ele alınıp incelenmeye değer pek çok unsur bulunmaktadır. Bu çalışma, bu unsurlardan inanışlar üzerine odaklanmış ve eserde yer alan bazı inanışların tespit edilip açıklanmasını amaçlamıştır. Çalışmanın giriş bölümünde ilk önce Muhammediye’nin anlaşılmasında yaşanan güçlük neticesinde kaleme alınan nazire ve şerhlerden söz edilmiştir. Sonra Muhammediye şârihi Bursevî’nin eserlerine ve edebî kişiliğine kısaca değinilmiş; Ferahu’r-Rûh’un yazılma sebepleri, tertibi, yazma ve basma nüshaları, şerh yönteminin dikkat çeken noktaları, bir şerh kitabı olarak önemi gibi hususlar üzerinde durulmuştur. Giriş bölümünün sonunda Ferahu’r-Rûh’la ilgili yayınlardan söz edilmiş, bu çalışmanın amacı ve yöntemi belirtilmiştir. Çalışmanın esasını oluşturan bölümde ise Muhammediye şerhinde kelime ve kelime gruplarının açıklanması esnasında şârihin temas ettiği bazı inanışların tespiti ve açıklamaları yapılmıştır. Bunun için ilk önce Muhammediye’den ilgili beyit alıntılanarak, o beytin bağlamı ortaya konmuştur. Daha sonra belirlenen inanışların Ferahu’r-Rûh’ta nasıl ele alındığı, ne manaya geldiği açıklanarak bazı ilavelerle konu hakkındaki bilgiler desteklenmiştir. Bir kısım inanışların halk inanışı özelliği göstermesi ve klasik edebiyatta da kullanılıyor olması üzerinde de durulmuştur. Tespit edilen inanışlar içeriklerine göre gruplandırılarak yedi başlık altında ele alınmıştır. Bu başlıklar “dinî kişiliklerle, hayvanlarla, bitkilerle, kıymetli taşlarla, olağanüstü varlık, durum ve olaylarla, rüyayla ilgili inanışlar ve diğer inanışlar” şeklindedir. Toplamda otuz beş inanış ele alınmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise üzerinde durulan inanışların hangi bakımlardan birbirine benzeyerek yapısal bir bütünlük oluşturduğu, ne tür inanışların çoğunlukta olduğu, Bursevî’nin inanışlar noktasındaki açıklamalarında nasıl bir yol izlediği, Muhammediye ve onun şerhi olan Ferahu’r-Rûh arasında müellifin mensup olduğu tarikat muhiti bakımından nasıl bir ilgi olduğu ifade edilmiştir. Bu çalışmayla inanışlar konusundaki literatüre ilavelerde bulunmanın yanında Ferahu’r-Rûh’un zengin muhtevasına dikkat çekilmesi ve eserin tahliline dönük çalışmaların genişlemesine yönelik bir adım atılması da hedeflenmiştir.

References

  • Ahmed-i Dâ‘î. Tercüme-i Kitâbü’t-Ta‘bîr. haz. İhsan Sabri Çebi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2021.
  • Aksoy, Gürsel. Aristoteles’in Taşlar Kitabı Kitâbu’l-Ahcâr li-Aristâtâlîs / İnceleme - Arapça Metin - Çeviri - Yorum. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2021.
  • Altınışık, Muhammet Emin - Daştan, Nihangül. “Halk İnanışları Bağlamında İşletmelerdeki Dinsel-Büyüsel Levhalar: Erzurum Örneği”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 11/34 (2023), 422-442. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1233863
  • Argunşah, Mustafa. Tuhfe-i Murâdî [Muhammed b. Mahmûd-ı Şirvânî] / İnceleme-Metin-Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999.
  • Aydinçe, Nehri. Esîrî Mehmed Yusuf ve Şerh-i Muhammediye (İnceleme-Metin). Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Doktora, 2023.
  • Aynî, Mehmet Ali. Türk Azizleri I İsmail Hakkı. İstanbul: Marifet Basımevi, 1944.
  • Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. 3 Cilt. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2011.
  • Başlı, Betül. Bursevi’nin Muhammediye Şerhinde Tasavvuf Kavramları (III. Cilt 192-278. Sayfalar Arası). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2005.
  • Ceylan, Ömür. Kuşlar Dîvânı: Osmanlı Şiir Kuşları. İstanbul: Kapı Yayınları, 2015.
  • Çelebioğlu, Âmil. Muhammediye I-II. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.
  • Eşmeli, Muhammet Ali. İsmail Hakkı Bursevî’nin Muhammediye Şerhi (II. Cilt). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2001.
  • Günay, Mehmet Akif. Bursevî’nin Muhammediyye Şerhinde Tasavvufi Kavramlar (III. Cildin İlk 105 Sayfası). İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2004.
  • Güngör, Özlem. “İsmâi̇l Hakki Bursevî ve Eserleri̇ne Dai̇r Bi̇r Bi̇bli̇yografya Denemesi̇”. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS) 5/2 (28 Aralık 2020), 199-232. https://doi.org/10.30568/tullis.832927
  • Kur’ân-ı Kerîm Açıklamalı Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2017.
  • İsmail Hakkı Bursevî. Ferahu’r-Rûh. 3 Cilt. Bulak: Matbaatü’l-Kübrâ, 1256.
  • İsmail Hakkı Bursevî. Kâbe ve İnsan (Tuhfe-i Atâiyye). haz. Veysel Akkaya. İstanbul: İnsan Yayınları, 2000.
  • Karaoğlan, Hamza. Ashab-ı Kefh Yedi Uyurlar / Dinler Tarihinde Mitoslar. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2019.
  • Karavelioğlu, Murat Ali. İsmail Hakkı Bursevi’nin Muhammediye Şerhi (Birinci Cilt) Ferahu’r-Rûh. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans, 1999.
  • Kavak, Fadime. “Klasik Arap Edebiyatı Kaynaklarında Karga Motifi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22/1 (2013), 117-142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uluifd/issue/13474/162749
  • Kemâleddîn Muhammed b. Mûsâ ed-Demîrî. Hayâtü’l-Hayevâni’l-Kübrâ. 4 Cilt. Dımışk: Dâru’l-Beşâ’ir, 2005.
  • Kutlar, Fatma Sabiha. Klasik Dönem Metinlerinde Değerli Taşlar ve Risâle-i Cevâhir-Nâme. Ankara: Öncü Kitap, 2005.
  • Mehmed Salâhî. Kâmûs-ı Osmânî. haz. Ali Birinci. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.
  • Murad, Sibel. Cevher-Nâme [Muhammed b. Garsüddîn el-Halebî] [İnceleme-Sadeleştirilmiş Metin-Tıpkıbasım/Çeviriyazılı Metin-Dizin]. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2023.
  • Murad, Sibel. Cevher-Nâme-i Sultân Murâdî [Mustafa B. Seydî ] / İnceleme - Tenkitli Metin - Dizin - Tıpkıbasım. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2019.
  • Mütercim Âsım Efendi. El-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît / Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi 1-2-3. Ciltler. haz. Mustafa Koç - Eyyüp Tanrıverdi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2013.
  • Mütercim Âsım Efendi. El-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît / Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi 5-6. Ciltler. haz. Mustafa Koç - Eyyüp Tanrıverdi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2014.
  • Namlı, Ali. İsmail Hakkı Bursevi Hayatı, Eserleri, Tarikat Anlayışı. İstanbul: İnsan Yayınları, 2001.
  • Namlı, Ali. “Kitâbetle Mübtelâ Olmak: İsmâil Hakkı Bursevî”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 16/31-32 (2018), 333-368. https://dergipark.org.tr/tr/pub/talid/issue/53194/705843
  • Olgun, Tahir. Şiir Açıklayan Mektuplar / Divan Edebiyatının Bazı Beyitlerinin İzahına Dair Edebî Mektuplar. haz. Cemal Kurnaz. Ankara: Kurgan Edebiyat Yayınları, 2012.
  • Onay, Ahmet Talat. Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. haz. Cemal Kurnaz. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
  • Saraç, M. A. Yekta. Kemâl Paşazâde Dîvân ve Diğer Şiirler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021.
  • Schimmel, Annemarie. Sayıların Gizemi. çev. Mustafa Küpüşoğlu. İstanbul: Alfa Yayınları, 2022.
  • Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Kılavuzu 1. İstanbul: OSEDAM, 2016.
  • Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Kılavuzu 2. İstanbul: OSEDAM, 2017.
  • Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Kılavuzu 5. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2021.
  • Türk Dil Kurumu. Tarama Sözlüğü. 8 Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
  • Uğur, Abdullah. Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân Efendi ve Envârü’l-Âşıkîn Adlı Eseri (İnceleme-Metin). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Doktora, 2019.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh I [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2000.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh II [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2001.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh III [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2002.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh IV [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2003.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh V [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2004.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh VI [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2006.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh VII [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2007.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh VIII [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2009.
  • Uzun, İbrahim Hakkı. Bursevî’nin Muhammediye Şerhinde Tasavvuf Kavramları (III. Cilt, 105-192. Sayfaları Arası). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2006.
  • Yamak, Mehmet Bilal. Yazıcızâde Kardeşler Muhammed Efendi - Ahmed-i Bîcân / İlmî, Tasavvufî, Görüşleri - Eserleri - Osmanlıya Tesirleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2022.
  • Yıldız, Sakıb. “Türk Müfessiri İsma’il Hakkı Burûsevî’nin Hayatı”. Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Dergisi 1 (1976), 103-126.
  • Yılmaz, Ozan. “Klâsik Şerh Edebiyatı Literatürü”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 9 (2007), 271-304. https://dergipark.org.tr/tr/pub/talid/issue/43481/530745
  • Yurtsever, M. Murat. “İsmâil Hakkı Bursevî / Edebî Yönü”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 23/107-108. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001.
  • Yurtsever, M. Murat. İsmail Hakkî Bursevî. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2018.

Some Beliefs in Ismail Hakki Bursevî’s Muhammadiye Commentary Book Entitled Ferahu’r-Rûh

Year 2023, Volume: 23 Issue: 2, 349 - 376, 30.12.2023
https://doi.org/10.33420/marife.1348985

Abstract

In the Classical Turkish Literature, Muhammediye by Yazıcıoğlu Mehmed, which stands out with its volume and rich context among the religious-Sufi works of the first half of the 15th century. The work was written in 1449 and became a reference book that was widely read and respected. However, both its language and fine details caused challenges in understanding the work. Because of such challenges, some replies and annotations were written for better understanding the work. One such annotation to Muhammediye is the work entitled Ferahu’r-Rûh by Ismail Hakkı Bursevî in 1695. This work stands out among the majority of works in the genre of commentary due to its volume, breadth of content, and the fact that it was written on a Turkish work. In addition, the author’s the versatility, competence in religious knowledge and productive nature that provided many works also make the work valuable. While annotating the Muhammediye, Bursevî created a rich content on many different fields such as language, literature, history, geography, religion and especially Sufism with his expansive knowledge. When providing explanations about the words, concepts, events, traditions, belief, etc. that he was reviewing, he acted meticulously and enriched his own narrative with citations from various sources, Sufi explanations and sometimes with his own views and thoughts. He even created poetry in plain language with educational purposes on many subjects, by which he displayed the poet in himself and added diversity to his work. There are many elements that need to be reviewed and examined as language and literature material in the wide context of Ferahu’r-Rûh. This study focuses on the beliefs among such elements and has the purpose of identifying and explaining some beliefs in the work. The introduction part of the study mentions the replies and annotations that are written because of the challenges in understanding the Muhammediye. After that, the works and literary character of the poet Bursevî are briefly mentioned, and the reasons behind writing the Ferahu’r-Rûh, its disposition, writing and printing copies, distinct points in the annotation method and its importance as a book of annotation are highlighted. At the end of the introduction, publications regarding Ferahu’r-Rûh are mentioned, and the purpose and method of this study is stated. In the chapter that creates the core of this study, the identification of and explanation for some beliefs mentioned by the poet when he explains the words and word groups in the annotation of Muhammediye are provided. For that, the relevant verse from Muhammediye and the context of such verse is provided. Then, how the identified beliefs are handled in Ferahu’r-Rûh and what they meant are explained, and the subject is supported with some additions. It is also mentioned that some beliefs are public beliefs and are used in classical literature. The identified beliefs are grouped based on their contexts and reviewed under seven different groups. These groups are “beliefs related to religious characters, animals, vegetation, precious stones, supernatural entities, situations and events, dreams and other beliefs”. A total of 35 beliefs were reviewed. In the conclusion chapter of the study, it is mentioned that which of the mentioned beliefs were similar and which ones created a structural integrity, which beliefs were predominant, the method of Bursevî when explaining such beliefs, and what kind of interest there was from the order of the author for Muhammediye and its annotation Ferahu’r-Rûh. Besides contributing to the literature regarding the beliefs, this study aimed to highlight the rich context of the Ferahu’r-Rûh and taking a step towards expanding the studies for the review of the work.

References

  • Ahmed-i Dâ‘î. Tercüme-i Kitâbü’t-Ta‘bîr. haz. İhsan Sabri Çebi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2021.
  • Aksoy, Gürsel. Aristoteles’in Taşlar Kitabı Kitâbu’l-Ahcâr li-Aristâtâlîs / İnceleme - Arapça Metin - Çeviri - Yorum. İstanbul: Büyüyenay Yayınları, 2021.
  • Altınışık, Muhammet Emin - Daştan, Nihangül. “Halk İnanışları Bağlamında İşletmelerdeki Dinsel-Büyüsel Levhalar: Erzurum Örneği”. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 11/34 (2023), 422-442. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1233863
  • Argunşah, Mustafa. Tuhfe-i Murâdî [Muhammed b. Mahmûd-ı Şirvânî] / İnceleme-Metin-Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999.
  • Aydinçe, Nehri. Esîrî Mehmed Yusuf ve Şerh-i Muhammediye (İnceleme-Metin). Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Doktora, 2023.
  • Aynî, Mehmet Ali. Türk Azizleri I İsmail Hakkı. İstanbul: Marifet Basımevi, 1944.
  • Ayverdi, İlhan. Misalli Büyük Türkçe Sözlük. 3 Cilt. İstanbul: Kubbealtı Yayınları, 2011.
  • Başlı, Betül. Bursevi’nin Muhammediye Şerhinde Tasavvuf Kavramları (III. Cilt 192-278. Sayfalar Arası). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2005.
  • Ceylan, Ömür. Kuşlar Dîvânı: Osmanlı Şiir Kuşları. İstanbul: Kapı Yayınları, 2015.
  • Çelebioğlu, Âmil. Muhammediye I-II. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1996.
  • Eşmeli, Muhammet Ali. İsmail Hakkı Bursevî’nin Muhammediye Şerhi (II. Cilt). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2001.
  • Günay, Mehmet Akif. Bursevî’nin Muhammediyye Şerhinde Tasavvufi Kavramlar (III. Cildin İlk 105 Sayfası). İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2004.
  • Güngör, Özlem. “İsmâi̇l Hakki Bursevî ve Eserleri̇ne Dai̇r Bi̇r Bi̇bli̇yografya Denemesi̇”. The Journal of Turkic Language and Literature Surveys (TULLIS) 5/2 (28 Aralık 2020), 199-232. https://doi.org/10.30568/tullis.832927
  • Kur’ân-ı Kerîm Açıklamalı Meâli. çev. Hayrettin Karaman vd. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2017.
  • İsmail Hakkı Bursevî. Ferahu’r-Rûh. 3 Cilt. Bulak: Matbaatü’l-Kübrâ, 1256.
  • İsmail Hakkı Bursevî. Kâbe ve İnsan (Tuhfe-i Atâiyye). haz. Veysel Akkaya. İstanbul: İnsan Yayınları, 2000.
  • Karaoğlan, Hamza. Ashab-ı Kefh Yedi Uyurlar / Dinler Tarihinde Mitoslar. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2019.
  • Karavelioğlu, Murat Ali. İsmail Hakkı Bursevi’nin Muhammediye Şerhi (Birinci Cilt) Ferahu’r-Rûh. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans, 1999.
  • Kavak, Fadime. “Klasik Arap Edebiyatı Kaynaklarında Karga Motifi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22/1 (2013), 117-142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uluifd/issue/13474/162749
  • Kemâleddîn Muhammed b. Mûsâ ed-Demîrî. Hayâtü’l-Hayevâni’l-Kübrâ. 4 Cilt. Dımışk: Dâru’l-Beşâ’ir, 2005.
  • Kutlar, Fatma Sabiha. Klasik Dönem Metinlerinde Değerli Taşlar ve Risâle-i Cevâhir-Nâme. Ankara: Öncü Kitap, 2005.
  • Mehmed Salâhî. Kâmûs-ı Osmânî. haz. Ali Birinci. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2019.
  • Murad, Sibel. Cevher-Nâme [Muhammed b. Garsüddîn el-Halebî] [İnceleme-Sadeleştirilmiş Metin-Tıpkıbasım/Çeviriyazılı Metin-Dizin]. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2023.
  • Murad, Sibel. Cevher-Nâme-i Sultân Murâdî [Mustafa B. Seydî ] / İnceleme - Tenkitli Metin - Dizin - Tıpkıbasım. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2019.
  • Mütercim Âsım Efendi. El-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît / Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi 1-2-3. Ciltler. haz. Mustafa Koç - Eyyüp Tanrıverdi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2013.
  • Mütercim Âsım Efendi. El-Okyânûsu’l-Basît fî Tercemeti’l-Kâmûsi’l-Muhît / Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi 5-6. Ciltler. haz. Mustafa Koç - Eyyüp Tanrıverdi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2014.
  • Namlı, Ali. İsmail Hakkı Bursevi Hayatı, Eserleri, Tarikat Anlayışı. İstanbul: İnsan Yayınları, 2001.
  • Namlı, Ali. “Kitâbetle Mübtelâ Olmak: İsmâil Hakkı Bursevî”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 16/31-32 (2018), 333-368. https://dergipark.org.tr/tr/pub/talid/issue/53194/705843
  • Olgun, Tahir. Şiir Açıklayan Mektuplar / Divan Edebiyatının Bazı Beyitlerinin İzahına Dair Edebî Mektuplar. haz. Cemal Kurnaz. Ankara: Kurgan Edebiyat Yayınları, 2012.
  • Onay, Ahmet Talat. Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ve İzahı. haz. Cemal Kurnaz. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
  • Saraç, M. A. Yekta. Kemâl Paşazâde Dîvân ve Diğer Şiirler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021.
  • Schimmel, Annemarie. Sayıların Gizemi. çev. Mustafa Küpüşoğlu. İstanbul: Alfa Yayınları, 2022.
  • Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Kılavuzu 1. İstanbul: OSEDAM, 2016.
  • Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Kılavuzu 2. İstanbul: OSEDAM, 2017.
  • Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Kılavuzu 5. İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları, 2021.
  • Türk Dil Kurumu. Tarama Sözlüğü. 8 Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009.
  • Uğur, Abdullah. Yazıcıoğlu Ahmed Bîcân Efendi ve Envârü’l-Âşıkîn Adlı Eseri (İnceleme-Metin). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Doktora, 2019.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh I [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2000.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh II [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2001.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh III [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2002.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh IV [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2003.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh V [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2004.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh VI [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2006.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh VII [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2007.
  • Utku, Mustafa. Ferahu’r-Rûh VIII [İsmail Hakkı Bursevî]. Bursa: Uludağ Yayınları, 2009.
  • Uzun, İbrahim Hakkı. Bursevî’nin Muhammediye Şerhinde Tasavvuf Kavramları (III. Cilt, 105-192. Sayfaları Arası). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2006.
  • Yamak, Mehmet Bilal. Yazıcızâde Kardeşler Muhammed Efendi - Ahmed-i Bîcân / İlmî, Tasavvufî, Görüşleri - Eserleri - Osmanlıya Tesirleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2022.
  • Yıldız, Sakıb. “Türk Müfessiri İsma’il Hakkı Burûsevî’nin Hayatı”. Atatürk Üniversitesi İslâmî İlimler Fakültesi Dergisi 1 (1976), 103-126.
  • Yılmaz, Ozan. “Klâsik Şerh Edebiyatı Literatürü”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 9 (2007), 271-304. https://dergipark.org.tr/tr/pub/talid/issue/43481/530745
  • Yurtsever, M. Murat. “İsmâil Hakkı Bursevî / Edebî Yönü”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 23/107-108. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001.
  • Yurtsever, M. Murat. İsmail Hakkî Bursevî. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2018.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Music (Other)
Journal Section Research Article
Authors

Ahmet KAVAKLIYAZI 0000-0002-7932-4272

Publication Date December 30, 2023
Acceptance Date November 27, 2023
Published in Issue Year 2023Volume: 23 Issue: 2

Cite

ISNAD KAVAKLIYAZI, Ahmet. “İsmail Hakkı Bursevî’nin Muhammediye Şerhi Ferahu’r-Rûh’ta Bazı İnanışlar”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 23/2 (December 2023), 349-376. https://doi.org/10.33420/marife.1348985.