Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a)

İbrahim Işıtan

doi:10.5281/zenodo.3344138

TR EN

Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a)

Öz

Tasavvufun en önemli konularından biri, sülûkün merhalelerini anlayarak İlâhî hakikate nasıl ulaşılacağını izah etme meselesidir. Tasavvufî ekol ve yolların çeşitli şekil ve metotlarla anlatmaya çalıştığı bu konu, yaygın tabiriyle sülûk veya seyr ü sülûk olarak adlandırılmaktadır. Biz bu makalemizde, genel olarak Halvetiyye tarikatının ve özel olarak bir Halvetiyye şeyhi olan Sofyalı Bâlî Efendi’nin ‘Atvâr-ı seb‘a’ diye isimlendirilen seyr ü sülûk anlayışını kısaca izah etmeye çalıştık. Halvetî anlayışa göre mânevî yolculuğu gerçekleştiren sâlik, her evrede nefsin bazı hastalıklarından kurtularak kalbin yeni mânevî keşiflerine muttali olur. Yani nefsin her evredeki yeni boyut kazanan tezkiyesi, kalbin de tasfiyesinin derinleşmesine vesile olur. Böylece sâlik, seyr ü sülûkünün sonunda Hz. Peygamber’in mânevî halifesi olarak insan-ı kâmil derecesine yükselir ve başka sâliklere de yol gösterme kıvamına erer.

Anahtar Kelimeler

A Brief Analysis of the Seven Stages of the Soul According to Khalwatî Tradition and More Specifically According to Khalwatî Sufi Sofyali Bâlî Efendi

Abstract

Understanding the stages of evolution through which the soul of the spiritual traveller journeys in his quest towards Divine reality is an essential question in sufism. Sufi schools and brotherhoods use various methods and forms in order to explain this spiritual evolution, it is generally being referred to as ‘sulûk’ ‘spiritual journey’ or ‘sayru sulûk’ ‘initiation path’. In our article, we have described the seven stages of the spiritual journey according to khalwatîs sufis and more specifically to Sofyali Bâlî Efendi. According to khalwatî tradition the heart of the sâlik embarked on his spiritual journey becomes the place where various spiritual revelations unveil as a result of the purification process of the soul which takes on a new form as it goes through the stages of personal transmutation. So, at the end of his spiritual journey, the sâlik reaches the stage where he has become a perfect man, as being the spiritual representative of the Prophet (sav), and he begins to spiritually guide the other travellers who wish to embark on their ascent towards the divine world.

Keywords

Kaynakça

Afîfî, Ebu’l-Alâ, ‘el-A‘yân es-Sâbite fî Mezhebi Ibn Arabî ve’l-Ma‘dûmât fî Mezhebi’l Mu‘tezile’, el-Kitâb et-Tizkârî, Muhyiddîn Ibn ‘Arabî içinde, Kahire, 1969, Dârü’l-Kâtib el-Arabî, ss. 209-220.
Aydın, Mehmet S., “İnsân-ı Kâmil”, DİA, İstanbul, 2000, Diyanet Vakfı, c. 22, ss. 330-331.
Bostancı, Ali Haydar, Tasavvuf’ta Etvâr-ı Seb’a ve Sofyalı Bâlî Efendi’nin « Etvâr-ı Seb’a »sı, İstanbul, 1996, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (yayımlanmamış yüksek lisans tezi).
Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ankara, 1997, Rehber.
Cemal Halvetî, Atvârü’l-Kulûb, Harîrîzâde’nin Tibyânü Vesâili’l-Hakâik fî Beyân-ı Selâsili’t-Tarâik içinde, c. I, vr. 248a-255b.
Cemâleddin Karamânî, Atvâr-ı Seb‘a, Süleymaniye, n. 2713, vr. 1a-10b.
Clayer, Natalie, Mystiques, Etat et Société, Leiden, E. J. Brille, 1994.
Çağrıcı, Mustafa, “Hevâ”, DİA, İstanbul, 1998, Diyanet Vakfı c. 17, ss. 274-276.

Ebü’l Hüseyin Nûrî, Makâmâtü’l-Kulûb, Thk. Paul Nwyia, ‘Melanges Univ. Saint Joseph’ içinde, Beyrut, 1968, c. 44, ss. 129-143.
Es-Sâyih, Ahmed Abdurrahim, es-Sulûk İnde’l-Hakîm et-Tirmizî, Kahire, 1988, Dârü’s-Selâm.
Hakîm Tirmizî, İmâm Ebû Abdullâh Muhammed, Beyânü’l-Fark Beyne’s-Sadr ve’l-Kalb ve’l-Fu’âd ve’l-Lub, Thk. Nicholas Herr, Kahire, 1958, Dârü’l-Arab.
Harîrîzâde, Kemâleddîn, Tibyânü Vesâili’l-Hakâik fî Beyân-ı Selâsili’l-Tarâik, 3 cilt, Süleymaniye, Fâtih, no. 430-432.
Herevî, Ebû Abdullâh el-Ensârî, Kitâbü Menâzili’s-Sâ’irîn, Thk. Serge De Laugier De Beaurecueil, Kahire, 1962, Institut Français d’Archéologie Orientale.
Hujvîrî, Ali b. Osman el-Cullâbî, Keşfü’l-Mahcûb, haz. Isâd Abdülhâdî Kindîl, Beyrut, 1980, Dârü’l-Nahdat el-Arabiyye.
İbn Arabî, el-Futûhât el-Mekkiyye, 4 cilt, Beyrut, ts., Dârü Sâdır.
Işıtan, İbrahim, La Pensée de Sofyalı Bâlî Efendî, Paris, 2006, Ecole Pratique des Hautes Etudes, Section des Sciences Religieuses (yayınlanmamış doktora tezi).
Kara, Mustafa, “Fenâ”, DİA, İstanbul, 1995, Diyanet Vakfı, c. 12, ss. 333-335.
-Bâlî Efendi, Sofyalı, DİA, İstanbul, 1992, Diyanet Vakfı, c. 5, ss. 20-21.
Kelabâzî, Ebû Bekir Muhammed, et-Tearruf li Mezhebi Ehli-t-Tasavvuf, tah., Mahmud Emin Nevevi, Kahire, 1400/1980, Mektebetü’l-Külliyyât el-Ezheriyye.
Kuşeyrî, Ebü’l-Kâsim Abdülkerîm Hevâzin, er-Risâle el-Kuşeyriyye, Thk. Mârûf Narrîk et Alî Abdülhamid Baltajî, Beyrut, 1991, Dârü’l-Hayr.
Muhâsibî, Ebû Abdullah el-Hâris b. Esed, Risâletü’l-Müsterşidîn, Thk. AbdülFettâh Ebû Gudde, Beyrut, 1971, Dârü’s-Selâm.
Redhouse, James W., A Turkish And Englich Lexicon, İstanbul, 1992, Çağrı.
Öngören, Reşat, “Füsus Şârihi Sofyalı Bâlî Efendinin Tasavvuf Çizgisi”, Tasavvuf, Ankara, 2008, yıl 9, sayı 21, ss. 57-66.
Öztürk, Yaşar Nuri, Kur’ana ve Sünnete Göre Tasavvuf, İstanbul, 1990, Yeni Boyut.
Sami, Şemseddin, Kâmûs-ı Türkî, İstanbul, 1996, Çağrı.
Serrâc, Ebû Nasr Abdullah b. Ali, el-Lüma‘ fî Târîhi’t-Tasavvuf el-İslâmî, Thk. Kamil Mustafa el-Hendevî, Beyrut, 2001, Dârü’l-Kütüb el-İlmiyye.
Sofyalı, Bâlî Efendi, Atvâr-ı Seba, Süleymaniye, Hüsnü Paşa, n. 1178, vr. 103b-128a.
Sofyalı, Bâlî Efendi, Şerhü fusûsi’l-hikem, İstanbul, Derse‘âdet, 1309.
Sühreverdî, İmam Şihâbeddin Ebî Hafs Ömer b. Muhammed, Avârifü’l-Maârif, Thk. Muhammed Abdülaziz el-Hâlidî, Dârü’l Kütüb el-Arabiyye, Beyrut, 1999, ss. 53-54.
Sülemî, Ebû Abdurrahmân, Uyûbü’n-Nefs ve Devâühâ, Thk. Muhammed es-Seyyid el-Cüleynd, Kahire, 2001, Dârü Kabâ.
Sünbül Sinan, Atvâr-ı Seb‘a, Süleymaniye, Hacı Mahmud Efendi, n. 2835, vr. 7a-15b.
Tahralı, Mustafa, “Vahdet-i Vücûd ve Gölge Varlık”, Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi içinde, Ahmed Avni Konuk, İstanbul, 1990, İ.FA.V., c. 3, ss. 9-63.
Türer, Osman, Anahatlarıyla Tasavvuf Tarihi, İstanbul, 1998, Seha.
Türer, Osman, ”Letâif-i hamse”, DİA, İstanbul, 2003, Diyanet Vakfı, c. 27, s. 143.
Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul, 1996, Marifet Yayınları.
Uludağ, Süleyman, “A‘yân-ı Sâbite”, DİA, İstanbul, 1991, Diyanet Vakfı, c. 4, ss. 198-199.
Uludağ, Süleyman, “Fakr”, DİA, İstanbul, 1995, Diyanet Vakfı, c. 12, ss. 132-134.
Uludağ, Süleyman, “Ayna”, DİA, İstanbul, 1991, Diyanet Vakfı, c. 4, ss. 260-262.
Uludağ, Süleyman, “Havâtır”, DİA, İstanbul, 1997, Diyanet Vakfı, c. 16, s. 526.
Uludağ, Süleyman, “Makam”, DİA, İstanbul, 2003, Diyanet Vakfı, c. 27, ss. 409-410.
Uludağ, Süleyman, “Mârifet”, DİA, İstanbul, 2003, Diyanet Vakfı, c. 28, ss. 54-56.
Uludağ, Süleyman, “Ma’rifet-i Nefs”, DİA, İstanbul, 2003, Diyanet Vakfı, c. 28, ss. 56-57.
Uludağ, Süleyman, “Muhabbet”, DİA, İstanbul, 2005, Diyanet Vakfı, c. 30, ss. 386-388.
Yavuz, Yusuf Şevki, “İlham”, DİA, İstanbul, 2000, Diyanet Vakfı, c. 22, ss. 98-100.
Yılmaz, H. Kâmil, Anahatlarıyla Tasavvuf ve Tarîkatlar, İstanbul, 2000, Ensar Neşr.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din, Toplum ve Kültür Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İbrahim Işıtan
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2010

Gönderilme Tarihi

10 Şubat 2010

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2010 Cilt: 10 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.5281/zenodo.3344138

IZ

https://izlik.org/JA58AL86SY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Işıtan, İ. (2010). Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a). Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 10(1), 91-106. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344138

AMA

1.Işıtan İ. Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a). Marife. 2010;10(1):91-106. doi:10.5281/zenodo.3344138

Chicago

Işıtan, İbrahim. 2010. “Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a)”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 10 (1): 91-106. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344138.

EndNote

Işıtan İ (01 Mayıs 2010) Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a). Marife Dini Araştırmalar Dergisi 10 1 91–106.

IEEE

[1]İ. Işıtan, “Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a)”, Marife, c. 10, sy 1, ss. 91–106, May. 2010, doi: 10.5281/zenodo.3344138.

ISNAD

Işıtan, İbrahim. “Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a)”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 10/1 (01 Mayıs 2010): 91-106. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344138.

JAMA

1.Işıtan İ. Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a). Marife. 2010;10:91–106.

MLA

Işıtan, İbrahim. “Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a)”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, c. 10, sy 1, Mayıs 2010, ss. 91-106, doi:10.5281/zenodo.3344138.

Vancouver

1.İbrahim Işıtan. Halvetiyye Geleneğine ve Bir Halvetiyye Şeyhi Olan Sofyalı Bâlî Efendi’ye Göre Sülûkün Yedi Evresi (Atvâr-î Seb’a). Marife. 01 Mayıs 2010;10(1):91-106. doi:10.5281/zenodo.3344138